Visie op verslaving

“Verslaving is een chronische psychiatrische ziekte, die vaak tot een (blijvend) verlies van autonomie op het gebied van emoties, denken en handelen leidt”

Het bio-psycho-sociaal model van ziekte
Met het formuleren van bovenstaande visie in 2001 zette de Bouman de toon in de thans steeds breder wordende vernieuwing van de verslavingszorg. Verslaving als ziekte op basis van een biologische kwetsbaarheid past geheel binnen het biopsychosociaal model. Uiteenlopende factoren van biologische, psychologische en sociale aard kunnen de kwetsbaarheid aan het daglicht brengen in de vorm van de symptomen van de verslavingsziekte. Vaak speelt (chronische) stress daar bij een belangrijke rol.

Co-morbiditeit
Verslaving gaat zo vaak gepaard met andere psychische ziekten of stoornissen (we spreken in dat geval van co-morbiditeit) dat onderzoek hiernaar bij iedere patiënt aangewezen is. Voorbeelden van co-morbiditeit zijn de combinatie van alcoholverslaving met een bipolaire stemmingsstoornis, ADHD en cocaïneverslaving en schizofrenie en cannabismisbruik
In de huidige opvatting over verslaving kunnen patiënten niet meer verantwoordelijk gesteld worden voor de oorzaak van hun verslaving. Bij de behandeling is het echter wel van wezenlijk belang te onderzoeken in hoeverre patiënten nog zelf kunnen bijdragen aan hun verbetering en het beloop van de ziekte. Meestal kan dat voor een belangrijk deel, soms echter helemaal niet. Goede diagnostiek om dat onderscheid te kunnen maken is daarbij onontbeerlijk. Die diagnostiek omvat meer dan het inventariseren van het (verslavings-) gedrag en de levensomstandigheden. Een gericht onderzoek van de lichamelijke en psychische toestand van de patient blijkt onontbeerlijk.

Autonomie en rehabilitatie
Die bijkomende ziekten hebben naast de ernst van de verslaving een grote invloed op het vermogen van de patient om al dan niet met onze hulp sturing aan hun leven te geven. Dat vermogen vatten wij samen in het begrip autonomie. Naast de medische diagnose speelt de mate van autonomie een belangrijke rol bij de bepaling welke behandeling door ons wordt geadviseerd. Soms wordt – bij ernstig gevaar in combinatie met het nagenoeg ontbreken van autonomie – een behandeling opgelegd. Meestal kan een behandeling worden ingezet in overeenstemming met de wensen en doelen van de patient voortbouwend op diens gezonde elementen die nog bestaan. Dan spreken we van revalidatie en rehabilitatie.

Verslavingspsychiatrie
Met deze benadering is de verslavingszorg een integraal onderdeel van de psychiatrie geworden. We spreken dan ook niet meer van verslavingszorg maar van verslavingspsychiatrie en verslavingsgeneeskunde als belangrijk onderdeel van de geestelijke gezondheidszorg. Vandaar de naam BoumanGGZ.

Veranderingen
De nieuwe visie op verslaving, die is gebaseerd op bevindingen uit wetenschappelijk onderzoek, heeft tot belangrijke veranderingen binnen ons zorgaanbod geleid. Daarbij is het goede uit het verleden behouden en verrijkt met nieuwe initiatieven. We stellen steeds hogere eisen aan onze zorg en aan de medewerkers. De oude Intake is bijvoorbeeld vervangen door een moderne Polikliniek, de Boumankliniek heeft een gesloten afdeling met separeers gekregen en ten behoeve van de verslaafde prostituées is een compleet zorgtraject ontwikkeld tot en met voorzieningen voor intensief beschermd wonen. Echter naast deze veranderingen uit onze eigen zorginhoudelijke overwegingen, is onze maatschappelijke omgeving – regionaal en landelijk - sterk in beweging. Veranderingen in het zorgstelsel en de financiering, de Diagnose Behandel Combinaties, maar ook de veranderende rol die de gemeenten krijgen in de bekostiging van de zorg nopen ons tot veranderingen. Om die zo positief mogelijk te benutten blijven de organisatie en inhoud van de zorg zich hand in hand ontwikkelen.

Ben van de Wetering
Sjef Czyzewski